Zastrzeżenie numeru PESEL a pożyczki: co blokuje, a czego nie

Przed czym chroni zastrzeżenie

Pożyczkę na cudze dane można próbować wyłudzić, mając imię, nazwisko, numer PESEL i numer dowodu osobistego. Takie informacje krążą w kopiach dokumentów, wyciekach baz danych i fałszywych formularzach. Kto je zdobędzie, może próbować zawrzeć umowę przez internet na cudze nazwisko.

Zastrzeżenie numeru PESEL to wpis w państwowym rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL. Dla instytucji jest sygnałem: na ten numer nie należy teraz zawierać umowy kredytowej. Zastrzeżenie jest bezpłatne i działa od razu.

Co musi sprawdzić pożyczkodawca

Obowiązek wynika z art. 9b ustawy o kredycie konsumenckim. Kredytodawca sprawdza w rejestrze zastrzeżeń, czy numer PESEL konsumenta jest zastrzeżony:

• przed zawarciem umowy o kredyt konsumencki,
• przed zmianą umowy, po której rośnie zadłużenie, na przykład przy podwyższeniu kwoty.

Sprawdzenie jest częścią procesu po stronie pożyczkodawcy, obok oceny zdolności kredytowej. Nie potrzebujesz do niego żadnego dodatkowego dokumentu. Pożyczkodawca sam sprawdza status numeru, który podajesz w jego wniosku.

Co, jeśli umowę zawarto mimo zastrzeżenia

W tym miejscu widać, jak działa ochrona. Jeśli w chwili zawarcia umowy numer PESEL konsumenta był zastrzeżony, kredytodawca nie może domagać się od niego ani od jego następców prawnych spłaty z tej umowy i nie może sprzedać wynikającej z niej wierzytelności (art. 9b ust. 2). Ryzyko pożyczki udzielonej na zastrzeżony numer ponosi więc instytucja, a nie osoba, na której dane ją zawarto.

Ustawa zna dwa wyjątki. Pierwszy (art. 9b ust. 3) wymaga spełnienia kilku warunków łącznie, w tym przekazania pieniędzy sprzedawcy lub usługodawcy, uwierzytelnienia klienta indywidualnymi danymi i umowy o charakterze ciągłym z limitem nie wyższym niż minimalne wynagrodzenie. Dotyczy więc finansowania zakupów, a nie zwykłej pożyczki wypłacanej na Twoje konto. Drugi wyjątek obejmuje awarię systemu rejestru: gdy niedostępność trwa dłużej niż 15 minut, pożyczkodawca może zawrzeć umowę po starannym sprawdzeniu tożsamości i wtedy zakaz dochodzenia roszczeń nie obowiązuje (art. 9b ust. 5–6).

Czasowe cofnięcie: jak to działa w praktyce

Jeśli masz zastrzeżony PESEL i sam chcesz zawrzeć umowę, pożyczkodawca zobaczy zastrzeżenie i umowy nie zawrze. Rozwiązaniem jest cofnięcie zastrzeżenia. Przez internet wybierasz jedną z dwóch opcji.

Cofnięcie bezterminowe

Zastrzeżenie znika do czasu, aż złożysz je ponownie.

Cofnięcie na określony czas

Wskazujesz datę i godzinę, po których system sam zastrzeże numer ponownie.

Druga opcja jest bezpieczniejsza, bo nie zależy od Twojej pamięci. Planując ją, uwzględnij cały proces u pożyczkodawcy: weryfikację tożsamości, decyzję i zawarcie umowy. Rejestr sprawdza się przed zawarciem umowy, więc okno powinno obejmować ten moment, a nie tylko złożenie wniosku. Ile to trwa w konkretnej firmie, wie tylko ona.

Zastrzeżenie i cofnięcie załatwisz przez internet po zalogowaniu do mObywatela (profilem zaufanym, e-dowodem, podpisem kwalifikowanym albo przez bankowość elektroniczną) lub w dowolnym urzędzie gminy z dokumentem tożsamości. Usługa jest bezpłatna. Opis krok po kroku znajdziesz w Pomocy: zastrzeżony PESEL.

Schemat: liczy się chwila zawarcia umowy

Dla skutków liczy się stan rejestru w momencie, w którym pożyczkodawca zawiera umowę. Cztery typowe sytuacje wyglądają tak:

Z tabeli wynika prosta zasada praktyczna: zastrzeżenie może być stanem domyślnym, a cofnięcie na kilka godzin czy dni wyjątkiem na czas zawierania konkretnej umowy.

Czego zastrzeżenie nie robi

• Nie unieważnia umów zawartych wcześniej i nie wstrzymuje ich spłaty. Raty istniejących pożyczek płacisz dalej.
• Nie jest tym samym co zgłoszenie utraty dowodu osobistego. Zgubiony lub skradziony dokument zgłasza się osobno.
• Nie chroni przed oszustwem, w którym ktoś namówi Cię do podania kodu BLIK, danych logowania do banku albo do instalacji aplikacji zdalnego dostępu. Takie sytuacje opisuje strona Bezpieczeństwo.
• Nie zastępuje kontroli własnej historii kredytowej. Jeśli podejrzewasz, że ktoś posłużył się Twoimi danymi, sprawdź raport w BIK i zgłoś sprawę na policję.

Gdzie w tym procesie jest Credano

Credano nie pyta o PESEL, nie sprawdza rejestru zastrzeżeń i nie ma do niego dostępu. Kalkulator działa na kwocie i okresie, a nie na Twoich danych osobowych. Status numeru sprawdza wyłącznie pożyczkodawca, z którym zawierasz umowę.

Jeśli ktoś w wiadomości podpisanej naszą nazwą prosi o numer PESEL, zdjęcie dowodu albo o „odblokowanie” zastrzeżenia, to nie jesteśmy my. Gdy pożyczkodawca odmówił, a powodem było zastrzeżenie, sprawdź, o co możesz go zapytać: odmowa pożyczki.